• Wybraliśmy Słowo roku 2017
    Słowem roku 2017 w plebiscycie internautów został wyraz rezydent (25% oddanych głosów). Za nim uplasowały się wyrazy smog (18%) i puszcza (12,5%).
    W dziesiątce najczęściej wybieranych słów znalazły się jeszcze: sąd (słowo lipca; 11%), gimnazjum (słowo kwietnia; 8%), reforma (słowo września; 8%), drzewo (słowo lutego; 3%), nawałnica (2%), powietrze (słowo stycznia; 1,7%).
     
    Głosowanie odbywało się na stronach UW oraz w serwisie WN PWN sjp.pwn.pl. Rezydent pojawił się w monitoringu frekwencji słów w prasie w październiku 2017 r., kiedy zaczął się strajk młodych lekarzy. Jeszcze niedawno wyraz rezydent kojarzył się z biurem podróży lub wywiadem, a 100 lat temu z dalekim krewnym żyjącym na utrzymaniu we dworze szlacheckim.
     
    W kapitule językoznawców słowem roku ogłoszono rzeczownik puszcza. Inne wyróżnione słowa to smog, konstytucja oraz sąd.
    Smutne, że o puszczy piszemy w kontekście zagrożenia jej bytu. Oby to słowo nie wróciło do swego pierwotnego znaczenia, kiedy było synonimem pustyni (jak biblijny głos wołającego na puszczy).
    Więcej informacji i komentarzy na stronie plebiscytu UW slowanaczasie.uw.edu.pl.
     
  • Młode słowa
    W plebiscycie oddano ponad 5000 głosów. Najwięcej – 417 – padło na zeszłorocznego zwycięzcę – rzeczownik sztos. Na drugim miejscu z 269 głosami jest neologizm dwudzionek, który ma zastąpić weekend. 227 głosów oddano na wyraz XD w komunikacji pisanej, dziś także element języka mówionego, zapisywany w zgłoszeniach również jako iksde.
    135 głosów padło na rodzinę wyrazów z rdzeniem ogar: ogarnąć/ogarniać, ogar, nieogar, także docenionych już w ubiegłorocznym plebiscycie. Do granicy 100 punktów zbliżył się jeszcze skrótowiec RIGCZ – rozum i godność człowieka, który uzyskał 93 głosy.
     
    Zwycięzcą naszego plebiscytu nie może być zeszłoroczny laureat. Drugie z kolei słowo – dwudzionek – to słabo akceptowany purystyczny pomysł, wyśmiewany już przez Juliana Tuwima, który uważał, że weekendu niczym zastępować nie trzeba. Uznajemy więc, że młodym słowem roku 2017 jest kolejne na liście XD.
    Rzeczownik XD, który może też funkcjonować jak wykrzyknik, partykuła, nieodmienny przymiotnik lub przysłówek, powstał jako połączenie liter symbolizujące graficznie uśmiech. Jest więc znakiem ikonicznym. XD, dziś zapisywane także iksde, należy głównie do języka pisanego mediów społecznościowych, ale pojawia się również w języku mówionym. W polszczyźnie rozpowszechnił się prawdopodobnie kilka lat temu. W angielskojęzycznej sieci XD funkcjonuje od roku 2003 (pierwszy wpis w słowniku slangu Urban Dictionary).
     
    Oprócz zwycięzcy głosowania powszechnego (choć arytmetycznie dopiero na trzecim miejscu) przyznajemy nagrody w kategoriach: najciekawszy neologizm i najciekawsza metafora. Tutaj nie decyduje liczba zgłoszeń. Wśród neologizmów największe wrażenie robi na nas smartwica, zapisywana także jako smartfica – kolejna nazwa chorobliwego uzależnienia od telefonu komórkowego. Jest to propozycja sugestywna, świadcząca o znajomości polskiego słowotwórstwa, niestety nierozpowszechniona.
    Wśród neologizmów w powszechnym użyciu zwraca uwagę czasownik odjaniepawlić/odjaniepawlać (się) w znaczeniu ‘zdarzyć się niespodziewanie’. Najbardziej typowe użycie to pytanie „Co tu się odjaniepawla?”. Ten czasownik jest używany powszechnie nie jako bluźnierstwo czy wyraz antykościelnej fobii, lecz raczej naturalna reakcja na wszechobecny w przestrzeni publicznej zewnętrzny kult. Młodzież i slang młodzieżowy reagują buntem na różne narzucane publicznie narracje: prawicowe i lewicowe, religijne i liberalne. To słowo należy traktować jako żart językowy i pamiętać, że wielu z nas może ten żart nie śmieszyć albo obrażać. Ostrożnie.
     
    Wśród neosemantyzmów (metafor leksykalnych) wybieramy rzeczownik pocisk i pokrewny czasownik pocisnąć kogoś. Pocisk to cięta riposta lub wypowiedź pogrążająca przeciwnika. Cała komunikacja młodzieży to kultura pocisków.
     
    Przeczytaj także.
     
    Marek Łaziński
    Zobacz w galerii subiektywny wybór słów z definicjami oryginalnymi oraz gdzieniegdzie – z komentarzami językoznawcy.
     
     
       
     
  • To ciekawe
    DOCIEPLIĆ
    Docieplić, docisnąć, docucić... – cechą charakterystyczną polskiego słowotwórstwa jest łatwość tworzenia czasowników przedrostkowych. W słownikach tworzą one długie serie i sprawiają, że niektóre litery, zwłaszcza P i W, zdają się nie mieć końca.
    Pod tym względem podobne jest słowotwórstwo niemieckie, ale ze względu na różne przedrostki polski słownik i niemiecki słownik nie biegną równo. Na przykład litera A w słowniku języka polskiego zajmuje nie więcej niż trzy procent całości, a w słowniku języka niemieckiego wypełnia dziesiątą część książki.
    Mirosław Bańko
Słowo dnia: herody

Zagraj z nami!

Chcesz sprawdzić swoją znajomość języka?

Zagraj teraz

Zasady pisowni

7.2. [18] Pisownia j, i na początku wyrazu:
a) przed literą oznaczającą samogłoskę – zgodnie z wymową – piszemy j, np.
jagoda, jaźń, jądro, jąkała, jątrzyć, jedzenie, Jeremi, jęk, język, jodła, Józefa, jubiler, Jurek;
b) przed literą oznaczającą spółgłoskę piszemy i, np.
igła, ikona, impreza, indyk, integrysta, Irena.
... >>

Zmieniają się czasy,
zmieniają się słowa

Zobacz w Słowniku języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego, jak przez pół wieku zmieniło się słowo hermetyzm
Więcej słów
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego